Sint-Franciscuskerk Oostende
Architectuur en ruimte
Een nieuwe invulling voor een parochiekerk vraagt een doordachte aanpak. Met studies, plannen en deskundige begeleiding onderzoek je wat mogelijk is en werk je aan een haalbaar en toekomstgericht project. Hier vind je informatie over architectuur, duurzaamheid, uitvoering en stedenbouwkundige voorschriften.
Inhoud van deze pagina
Studie
Een nieuwe of bijkomende invulling vraagt voorbereiding. Onderzoek helpt je de bestaande en toekomstige waarden van de parochiekerk te begrijpen. Met de resultaten schep je een duidelijk kader dat rekening houdt met het erfgoed, de architecturale mogelijkheden, de ruimtelijke context, het financiële en beheersmatige luik en het draagvlak. Zo werk je aan een realistisch plan met een grote slaagkans.
Een behoefteanalyse, een architecturaal of financieel haalbaarheidsonderzoek, een bestemmingsonderzoek, een stabiliteitsonderzoek, of een energieaudit: de keuze voor onderzoekstrajecten hangt af van het doel dat je voor ogen hebt. We ondersteunen je graag in de zoektocht. We reiken je de nodige instrumenten en experten aan en bekijken de subsidiemogelijkheden.
Opmetingsplan
Kwalitatieve digitale opmetingsplannen zijn nodig om op een doordachte en realistische manier een nieuwe invulling uit te werken voor je parochiekerk. De plannen vormen mee de basis voor het denkproces en het latere ontwerp. Met goede plannen maak je een vlotte start.
In de leidraad voor opmetingsplannen(opent nieuw venster) vind je algemene richtlijnen en informatie over soorten van plannen en subsidiemogelijkheden. Gebruik het voorbeeldbestek(opent nieuw venster) om een externe expert aan te spreken.
Don Boscokerk, Sint-Niklaas
RE-ST
Stedenbouw
Stedenbouwkundige voorschriften bepalen wat je op een stuk grond mag bouwen, hoe je een gebouw mag verbouwen of welke functies zich in een gebouw, zoals een kerk, mogen vestigen. De stedenbouwkundige voorschriften staan beschreven in bestemmingsplannen. Dat is de verzamelnaam voor gewestplannen, bijzondere plannen van aanleg (BPA) of algemene plannen van aanleg (APA), ruimtelijke uitvoeringsplannen (RUP) en verordeningen. Gewestplannen werden eind jaren zeventig opgemaakt, maar zijn in grote delen nog steeds van toepassing. Soms, zeker in de kernen, zijn ze inmiddels vervangen of aangevuld met voorschriften verwoord in vooral een BPA of ruimtelijk uitvoeringsplan. Het is meestal de gemeente die die plannen opstelt.
Voorschriften kunnen op verschillende manieren zijn geschreven. Soms maken detailvoorschriften heel concreet wat wel en niet mogelijk is. In andere bestemmingsplannen zijn de voorschriften flexibeler geformuleerd. Dat heeft voordelen, maar roept soms ook vragen op over wat wel of niet kan.
Toch zijn stedenbouwkundige voorschriften niet in alle omstandigheden zo strikt als ze lijken. De overheid die beslist over de aanvraag kan onder bepaalde voorwaarden alsnog van de stedenbouwkundige voorschriften afwijken. En als het voorgenomen project door de geldende stedenbouwkundige voorschriften toch niet vergund kan worden, zelfs niet door af te wijken van de voorschriften, dan kunnen de stedenbouwkundige voorschriften worden gewijzigd. Er wordt dan een ruimtelijk uitvoeringsplan opgemaakt. Dit is echter voor de overheid een kostelijke en tijdrovende procedure.
Suggestieschets uit masterplan Oppuurs (Puurs-Sint-Amands)
Atelier Horizon
Woongebied
Parochiekerken liggen volgens het bestemmingsplan meestal in ‘woongebied in ruime zin’. Deze gebieden hebben meestal een rode kleur op het plan. ‘In ruime zin’ betekent dat er heel wat gebiedsaanduidingen zijn waarvan de voorschriften telkens net wat anders verwoord zijn en dus telkens net wat andere ontwikkelingsmogelijkheden kennen.
Onder woongebied in ruime zin vallen benamingen zoals ‘woongebied met landelijk karakter’, op de kaart rood-wit gestreept, 'woongebied met culturele, historische en/of esthetische waarde' (CHE-gebied), rood-zwart gestreept, en natuurlijk ook ‘woongebied’ zelf, dat rood kleurt op de kaart. In elk van deze gebieden staat het wonen centraal, maar andere functies, zoals handel, dienstverlening, bedrijven, maar ook gebouwen voor de eredienst horen evengoed in deze gebieden thuis. Aanvragen voor dergelijke gebouwen kunnen perfect in gebieden met deze bestemming vergund worden, op voorwaarde dat ze voldoen aan de andere stedenbouwkundige voorschriften en verenigbaar zijn met de onmiddellijke omgeving. Deze functies staan immers ten dienste van de hoofdfunctie ‘wonen’.
Zone voor gemeenschapsvoorzieningen
Een ander deel van de parochiekerken staat in ‘zone voor gemeenschapsvoorzieningen en openbaar nut’. Op het bestemmingsplan herken je die aan een grijsblauwe kleur. In deze zone zijn uiteenlopende functies mogelijk, zolang ze een dienst verlenen aan de gemeenschap. Denk aan een gemeentehuis, politiekantoor, culturele centra, sport- en spelvoorzieningen, onderwijs en gebouwen voor de eredienst. Uitsluitend private woningen komen niet in aanmerking voor een vergunning, tenzij er ook een vorm van dienstverlening of algemeen belang aanwezig is.
Landbouwgebied
Enkele parochiekerken liggen in ‘landbouwgebied in ruime zin’. Je herkent die gebieden aan een gele kleur op het bestemmingsplan. Deze kerken zijn zonevreemd. Dat komt omdat het kerkgebouw ouder is dan het gewestplan dat het kerkgebouw zonevreemd maakte.
Het gebruik van zonevreemde kerkgebouwen in functie van de eredienst en het onderhoud ervan vormen geen probleem. Maar neven- of herbestemmingen van een kerkgebouw dat zonevreemd gelegen is, kan stedenbouwkundig gezien wél problematisch zijn. In dat geval kan een ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP) nodig zijn om een nieuwe invulling mogelijk te maken.
Duurzaamheid
Parochiekerken zijn historisch waardevolle en vaak beschermde gebouwen met een collectie objecten en kunstwerken. Sommige kerken hebben een omliggende begraafplaats, een kerkplein of een parkeerterrein. Die eigenheid maakt het moeilijk om te verduurzamen. Het kerkenbeleidsplan en trajecten van neven- of herbestemming bieden kansen om na te denken over verduurzaming van het gebouw en de omgeving.
Door de bestaande CO2-voetafdruk van elke kerk inzichtelijk te maken, wordt het haalbaar om de CO2-uitstoot te verminderen. Parochiekerken bieden mogelijkheden om hernieuwbare energie op te wekken en te delen met de gemeenschap. Zo vervult de parochiekerk een maatschappelijke rol en draagt ze bij aan het bereiken van de energiedoelstellingen van 2050.
Hoe pak je het verduurzamen aan en welke mogelijkheden zijn er? De leidraad verduurzamen parochiekerken(opent nieuw venster) verwijst naar relevante literatuur met praktijkvoorbeelden uit Vlaanderen en Nederland. Hij geeft een indicatie van mogelijkheden, maar is verre van volledig. Daarnaast geeft hij een overzicht van ondersteunende organisaties en mogelijke premies en subsidies in Vlaanderen.
OCUP vzw, Sint-Jozefkerk Gent
Meer over duurzaamheid
De onderstaande presentaties geven meer info over verschillende aspecten van duurzaamheid in kerkgebouwen.
Uitvoering
Je plan is helemaal uitgewerkt en je bent klaar voor de volgende stap. De architecturale uitvoering van je plan vraagt de nodige deskundigheid. We ondersteunen je graag bij de zoektocht naar de juiste partner en financiële middelen.
De streekintercommunale kan je ondersteunen. Daarnaast zijn er de Open Oproep en Oproep aan Geïnteresseerden van het Team Vlaams Bouwmeester. Bij die formules reageren geïnteresseerde en beschikbare ontwerpteams of deskundigen op een oproep. We bekijken graag samen met je hoe de opdracht (projectdefinitie) te definiëren. Aan de hand van de lijst met teams die zo ontstaat, nodigen de opdrachtgever en het Team Vlaams Bouwmeester een selectie geïnteresseerden uit om een offerte in te dienen. Op die manier ontzorgen we gemeente- en kerkbesturen in de zoektocht naar een uitvoerder, houden we rekening met de wet op de overheidsopdrachten, en garanderen we de kwaliteit.
Hartetroef, Heilig Hartkerk Gent