Oproep
Het Platform Toekomst Parochiekerken zoekt ervaren regisseurs die lokale trajecten van neven- en herbestemming van parochiekerken kunnen begeleiden. In heel Vlaanderen staan honderden kerken voor een nieuwe toekomst, maar de stap van idee naar een haalbaar en gedragen projectplan blijkt vaak complex. Als regisseur help je lokale besturen en stakeholders om tot een realistisch en uitvoerbaar plan te komen. Met deze oproep wil het Platform een lijst samenstellen van deskundigen die dergelijke regieopdrachten kunnen opnemen.
Parochiekerken met toekomstperspectief
Parochiekerken neven- en herbestemmen komt in een stroomversnelling terecht. Zowat alle Vlaamse gemeenten beschikken over een kerkenbeleidsplan. Daaruit blijkt dat honderden parochiekerken in aanmerking komen voor neven- of herbestemming. Tegelijk zijn al meerdere tientallen kerken op de ene of de andere manier onderwerp van studie geweest, zonder dat dat altijd tot een realisatie geleid heeft.
Van idee naar haalbaar plan
Ideeën of mogelijke richtingen zijn er vaak wel voor de parochiekerken. Plannen die effectief gedragen en haalbaar zijn, zowel programmatisch, architecturaal, erfgoedmatig, stedenbouwkundig, juridisch, financieel als beheersmatig, blijken echter minder voor de hand te liggen. Niet elk programma laat zich zomaar een-op-een in eender welke kerk realiseren.
Een nieuwe fase dient zich aan, maar de opgave blijkt complex. Creativiteit is daarbij essentieel, vooral op het vlak van nieuwe programma’s, actorencoalities en exploitatiemodellen. Voor de parochiekerken vraagt dat een nieuwe of een uitgebreide expertise.
Op zoek naar regisseurs
Het Platform Toekomst Parochiekerken zoekt daarom regisseurs die samen met een interdisciplinair team – ‘hun’ team – een lokale intentie of lokaal idee van neven- en/of herbestemming kunnen omzetten in een haalbaar en realistisch projectplan. Binnen elke regieopdracht is er nood aan procesbegeleiding en in bepaalde gevallen aan burgerparticipatie. De regisseur neemt de leiding en stemt af. De regisseur levert een projectplan af dat is afgestemd mét en goedgekeurd door alle relevante stakeholders. Door mijlpalen uit te zetten en daadwerkelijke beslissingen te faciliteren, werkt hij of zij actief aan de realiseerbaarheid. Bij oplevering zijn alle kritische elementen opgelost en kan de (aanbesteding voor) de uitvoering starten.
Het Platform stelt vanaf het voorjaar van 2026 een lijst van regisseurs samen. Steden, gemeenten en eredienstbesturen met een specifieke vraag voor een bepaalde parochiekerk kunnen vervolgens via een eenvoudige procedure, met een typebestek aangeleverd door het Platform, een beroep doen op de regisseurs uit de lijst voor regieopdrachten. Het voordeel voor een lokaal bestuur is dat het niet zélf op zoek moet naar een goede regisseur, maar vlot kan putten uit de lijst van het Platform. Wat de lokale situatie ook is, de kans is reëel dat een regisseur voor voortgang kan zorgen.
Werken met een lijst laat toe om een lerend netwerk uit te bouwen. Kennis opbouwen, uitwisselen en ontsluiten gebeurt gecoördineerd. De regisseurs, hun teams én de opdrachtgevende besturen voeden elkaar, wat elke opdracht positief beïnvloedt.
Elke (rechts)persoon die kan aantonen dat hij of zij ervaring heeft op het vlak van (minstens) complexe regieopdrachten, die interesse toont in het vraagstuk van de parochiekerken én die in staat is om binnen een redelijke termijn een interdisciplinair team samen te stellen met alle onderstaande expertises, wordt toegelaten tot de lijst en het lerend netwerk:
- Regie
- Procesbegeleiding en participatie
- Architectuur
- Stedenbouw en ruimtelijke planning
- Onroerend Erfgoed
- Financiën en vastgoed
- Exploitatiemodellen en overeenkomsten
Meld je aan als regisseur
Meld je aan de hand van het interesseformulier aan. Beperk je tot maximaal twee pagina's om zowel je motivatie als de partners waarmee je later zal samenwerken kenbaar te maken. Je aanmelden voor de lijst biedt op geen enkele manier de garantie op een toegewezen opdracht. Zolang het Platform Toekomst Parochiekerken operationeel is, zal de lijst blijven bestaan en is het mogelijk om je aan te melden voor de lijst. Je kan op elk moment vragen om van de lijst gehaald te worden.
Opdrachten plaatsen
Als een overheid overgaat tot een concrete regieopdracht, gebeurt dat aan de hand van een gepaste aanbestedingsprocedure. Dat kan een onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking zijn, als het geraamde ereloon die procedure toelaat. Voor dergelijke opdrachten stelt het Platform Toekomst Parochiekerken een typebestek op voor gemeenten en eredienstenbesturen. Een opdrachtgevend bestuur is vrij om regisseurs uit de lijst van het Platform te vragen om een offerte in te dienen, daarin geadviseerd door het Platform als de opdrachtgever dat wenst. Een opdrachtgever kan altijd andere kandidaten aanschrijven. Het Platform assisteert graag de aanbestedende overheid die het typebestek wil omzetten in een bestek op maat van de vraag die lokaal voorligt. Het is het aanbestedend bestuur dat de opdracht plaatst en gunt.
Het Platform doet via het typebestek suggesties over een biedvergoeding, het belang van ‘kwaliteit’ bij de gunningscriteria en eerlijke ereloonschalen, maar kan gemeenten noch eredienstbesturen dwingen daar rekening mee te houden. Hoe vaak lokale besturen het typebestek en de lijst zullen hanteren, valt nu niet te zeggen. Weet een gemeente nu al dat ze uiteindelijk tot uitvoering van een bouwproject wil overgaan, dan vraagt de wetgeving overheidsopdrachten om een andere aanbestedingsprocedure voor de uitvoering, bijvoorbeeld een ‘openbare’ procedure, tenzij bij beperkte werken.
Mogelijke opdrachten
De regieopdrachten bereiden niet alleen voor op uitvoeringstrajecten zoals een gemeente die bijvoorbeeld kan plaatsen via de Open Oproep van Team Vlaams Bouwmeester. Om beroep te doen op het typebestek en de lijst is het niet noodzakelijk dat de gemeente of het eredienstbestuur in kwestie (volle) eigenaar van de parochiekerk blijft of wordt. Hybride (privaat-publieke) eigendoms- en exploitatiesituaties als eindbeeld zijn mogelijk, net zoals een verkoop onder voorwaarden. De regieopdracht bereidt dan onder andere de vastgoedtransactie voor. Mogelijk regieopdrachten zijn:
- Het werken aan een projectplan dat onderbouwd is op het vlak van programma, visie op architectuur en erfgoed, financiën en beheer
- Het samenstellen van een constellatie van actoren die samen de schouders zet onder een project; en het opzetten van de bijpassende juridische beheersstructuur
- Een verkoop onder voorwaarden, een overheidsopdracht, of een andere vastgoedtransactie zoals een erfpachtovereenkomst voorbereiden, eventueel met inbegrip van een businessplan
Er zijn ook andere regieopdrachten mogelijk.
Belangrijk is dat elke regieopdracht in het teken staat van een uiteindelijke realisatie. Het Platform begeleidt in eerste instantie díe opdrachten, en niet eventuele vrijblijvende onderzoeksopdrachten.
